Homepage | Menu | About


Alanlarına Göre İstihbarat Türleri

Tekrardan Merhaba! Temel İstihbarat serisinin 4. yazısı ile sizlerleyim. Bir önceki yazım olan İstihbaratın Temel İlkeleri yazımda sizlerle, gizlilik, sürat, doğruluk vb. istihbarat ilkelerini işlemiştik. Bugün ise sizlere Alanlarına Göre İstihbarat Türleri üzerine güzel bir blog yazısı hazırladım. Fazla uzatmadan konumuza geçelim. Şimdiden iyi okumalar. Click for English

Alanlarına Göre İstihbat

Alanlarına göre istihbarat, başlıktan da anlaşılabileceği üzere; İstihbarat çeşitlerini alanlarına göre sınıflandırılmasını ifade eder. Tanım olarak bir anlamı olmasa da, içerisinde barındırdığı istihbarat çeşitleri hayati derecede önemlidir.

Siyasi İstihbarat

Siyasi istihbarat, istihbarat kelimesi kullanıldığında akla ilk gelen istihbarat çeşididir. Bunun yanında bu istihbarat çeşidi, askeri istihbaratın da bir kısmını içine alarak istihbarat konusunda en kapsamlı konuları oluşturmaktadır. Öyleyse siyasi istihbaratı inceleyelim.

Siyasi istihbarat az önce de belirttiğim gibi istihbaratın en kapsamlı konularını barındırmaktadır ancak bu istihbarat çeşidini 2 konuda incelemek en doğrusu olacaktır. Nedir bu 2 başlık?

Dış Siyasi İstihbarat; Bu istihbarat başlığı ülkelerin sınır komşusu olan veya olmayan, tanınan veya tanınmayan her devlete karşı, ülkenin kendi güvenliği açısından sıkı ilişkiler kurduğu veya kurmadığı tüm diğer devletlere karşı aldığı geçmişten beri süregelen şekilde bozulmaz bir yapısı olan, tutum ve tavır olarak özetlenebilir. Dış politika ve diplomasi çizgisi uluslararası ilişkiler bakımından bozulmaz bir bütünlüğe sahiptir. Bu bütünlüğü bozmak veya birbirinden ayırt etmeye çalışmak mümkün değildir. Bu bütünlük günümüzde devletlerin diğer devletlere karşı uyguladığı diplomasi çizgisini barındırır. Dolayısıyla tamamıyla Dış Siyasi İstihbarat ile bağlantılıdır.

İç Siyasi İstihbarat; Bu istihbarat başlığı ise ülkelerin yönetim biçimleri ne olursa olsun devletin sorumlu karar organları olan yönetici veya yöneticilerin, ülkelerini yönetirken dost ve düşman faktörleri göz önünde bulundurarak olası tehditlere karşı, yetkili istihbarat kurumu tarafından veya yöneticiler tarafından akıl yürütme ile birincil olarak yapılan istihbarattır. Bu istihbarat başlığında detaya inmek mümkün değildir. Nedeni ise herhangi bir örnek vermek, yönetim yapısına karşı deşifreye girdiği için hukuki olarak sorumluluklar içermektedir. Bu yüzden bu tür bir iç siyasi istihbarat örneğine değinmek istemedim.

O zaman bir sonraki başlığımız olan Askeri İstihbarattan devam edelim.





Askeri İstihbarat

Bilinen ilk yazılı kaynaklardan bu yana araştırmacıların en çok dikkatini çeken konu yazıtlarda, askeri istihbarata verilen önem olmuştur. İnsanlık tarihi boyunca savaşlar ve barışlar daima uygarlık tarihimizin en önemli dönüm noktalarına şaitlik etmiştir. Bu konuda Ümit Özdağ’a göre uygarlık tarihinin %87’si savaşlarla, geriye kalan %13’ü ise savaşlara hazırlık yapmakla geçmiştir. Günümüzde de buna şahitlik ediyoruz. Ne zamanki devletler arasında bazı politik krizler oluşsa, ortada dönen istihbarat operasyonlarının haddi hesabı kalmıyor. Öyleyse biraz teknik bir açıklama yapmak gerek.

Askeri İstihbarat; Devletlerin kendilerine ait topraklarda yaşayan toplumlara karşı en önemli görevlerinden biri, sahip ellerinde tuttukları toprak parçasını her türlü iç ve dış tehditlerden uzak tutmak, devamlılığını ve bağlılığını sağlayabilmek için önlemler almak ve bu anlamda her ne açıdan olursa olsun silahlı gücünü, devletin bakiliği için kullanmaktan çekinmemek ve yine devletin bakiliği için çaba sarf etmektir.

Askeri güç devletlerin geçmişte de günümüzde de, diğer devletlere karşı sahip olabilecekleri en büyük güç. Ancak bunu İstihbarat ile taçlandırmak gereklidir. Barış zamanlarında dahi çoğrafi olarak komşu devletler hakkında bilgi toplamak insanlık tarihinin en köklü istihbarat alanına zemin atmıştır. Bu nedenle Askeri İstihbarat ve Siyasi İstihbarat bu bilim dalında en uzun geçmişe sahip olan ve detaylı şekilde, yanlış anlaşılmaya mahal verilmeden anlatılması gereken konulardır.





Ekonomik İstihbarat

Ekonomik İstihbarat, iç veya dış tehditlere karşı devletlerin amaçlarına ulaşıp ulaşamayacaklarını tespit etmek için, devletlerin, terör örgütlerinin, yapılanmaların sahip oldukları imkanların ve kaynakların tespit edilip incelenmesidir. Ekonomik istihbarat çalışmaları yapılırken, hedefe karşı bilgi toplanma aşamasında örneğin bu başlıklar altında çalışma yapılır.

Bu gibi başlıkları bu konuda örnek olarak verilebilir. Başlıkları bir ağaç gibi düşünürsek yüzlerce alt dalı vardır. Ekonomik istihbarat çalışmaları kuruma göre değişebilir. Burada önemli olan tarafsız şekilde verilerin işlenmesidir. Aksi halde bazı noktalarında bu tür bir çalışma başarısızlıkla sonuçlanabilir.

Ayrıca bu konuda özellikle değinmek istediğim bir nokta daha bulunmaktadır. Hedefin Ekonomisinin Kimin veya Kimlerin elinde olduğudur. Karşı tehdidin, çeşitli nedenlerle ekonomik olarak bağımlısı olduğu diğer ülkelere, örneğin ham madde, gıda, sanayi, teknoloji vb. gibi alanlarda olan bağlılığı, barış zamanlarında bir sorun yaratmayacaktır ancak savaş zamanında kritik öneme sahiptir. İnsanlık tarihine baktığımızda en güçlü imparatorluklar veya devletler zamanın ticaret merkezi veya kaynağı olan İpek Yolu güzergahı etrafında gelişmiştir. Bu nedenle güçlü bir ülke, güçlü bir ekonomiye sahip olmalıdır. Güçlü ekonomiye sahip olan ülke, gelişmiş istihbarat şartlarına da sahip olacaktır. Konu hakkında çok fazla yorum yapılabilir ancak burada kesip, bir diğer başlığımız olan Sosyal İstihbarat’tan devam edelim.





Sosyal İstihbarat

Sosyal İstihbarat, tamamıyla sosyoloji bilimi ile entegre edilmiş bir istihbarat alanıdır. Peki, sosyoloji nedir? Sosyoloji toplum demektir. İnsanların ve dolayısıyla toplumların, toplumsal davranışlarını, hareketlerini, dinlerini, görüşlerini, dünyaya bakış açılarını ve ideolojilerini inceler. İstihbarat ta bundan faydalanır. İstihbarat sosyolojiyi kullanarak hem barış hemde savaş zamanlarında toplumlar üzerinde çalışmalarını yürütür. Halkın kırılgan noktalarını, kutsallarını, önemli manevi değerlerini inceler ve çıkarım yapar.

Her ülkenin farklı toplumsal ve kültürel yapısı vardır. Sosyal istihbarat hedef toplum veya toplumlara karşı, toplumsal yapının çözümlenmesini ve istihbarat faaliyetlerinin daha başarılı bir süreçle yürütülebilmesi için gerekli veri toplama ve analiz sürecini barındırır.





Coğrafi İstihbarat

Coğrafi İstihbarat, ülkelerin coğrafyası istihbarat açısından vazgeçilemez bir öneme sahiptir. Çok uzak geçmişimize bile bakmaya gerek kalmadan sadece ve sadece 19. yüzyıla kadar dağları, denizleri, sulak alanları, akarsuları tanımak ve iklim gibi bilgileri öğrenmek o yıllarda orduların kapasitelerini ve güçlerini öğrenmekten daha önemliydi. İstihbarat kurumları ve askeri birlikler adına halen haritalama ve ülkelerin tomografik bilgilerini öğrenmek ve bunları istihbarat operasyonlarında kullanmak günümüzde de çok önemli bir yere sahip.

Ancak günümüzde teknolojinin gelişmesiyle bu verilere sadece istihbarat kurumları veya askeri yapılar ulaşmıyor. İsteyen herkes bu bilgilere ulaşabilir ve bunlar üzerinden analizler yapabilir. Ancak bireysel veya yeterli veri olmayan çalışmalar daima sınırlı bilgiye sahiptir ancak istihbarat kurumları bu bilgilerin en güncel ve doğru olanlarına sahip olmakla mükelleftirler ve bunun için yoğun çalışmalar gerçekleştirilmektedir. Bu alanda yapılan haritalama ve görüntüleme çalışmalarından en etkin olanları, casus uydular ve gözlem araçlarıdır.





Haberleşme ve Ulaştırma İstihbaratı

Haberleşme ve Ulaştırma İstihbaratı; bir diğer adı ile iletişim ve ulaştırma istihbaratı, ülkelere ait haberleşme ve ulaştırma araçları olan radyo, televizyon, telefon, karayolu, havayolu, deniz ulaşımı, ticaret noktaları, istasyonlar, limanlar ve tüm bu bölgelerin özelliklerini kriz anlarında bu bölgelerin nasıl yönetildiği ile ilgili istihbarat bilgilerini kapsar.

Ülkelerin birbirlerine karşı barış dönemlerinde bilgi toplamaları ve raporlamaları, savaş dönemlerinde bu bilgileri gerekli uygun şartlarda ve zamanlarda kullanmaları gereklidir. Teknolojinin bugün geldiğini noktada ise bireysel kişiler, eskiden çok önemli ve değerli olan bu bilgilere çoğu haritamala ve navigasyon sistemleri ile ulaşabilmektedirler. Ancak daha önce de belirttiğim üzere istihbarat servisleri bu bilgilerin en güncel olanlarına ulaşmak zorundadırlar.





Biyografik İstihbarat

Biyografik İstihbarat, devletle bağı olan en küçük birimden en yetkili kişiye kadar uygulanan bir istihbarat alanıdır. Bu istihbarat alanı ülkenin, ekonomik, politik, kültürel, maddi ve manevi değerlerinin yanında askeri yönden toplumun içinde yaşayan ve potansiyel olarak önem taşıyan kişilerle olduğu kadar gizli bağlantıları olan bireylerle ilgili olarak toplanan özel ve kamusal nitelik taşıyan bilgileri içerir.





Teknik İstihbarat

Teknik İstihbarat, çeşitli yöntemler kullanılarak istihbarat elde edilmesine denilmektedir. Tanım olarak açıklaması uzun ve detay gerektirmektedir, çünkü teknik istihbarat belirli bir yöntem ile uygulanmaz. Çeşitli yöntemlere değinmek ve işleyişlerini incelememiz gerekmektedir. Ancak teknik bir tanım olarak değerlendirirsek…

Teknik İstihbarat; Gerekli teknoloji ve yöntemleri kullanarak hedefler hakkında bilgi toplamaktır. Bu istihbarat alanının işleyebilmesi için hem teknolojik olarak teknik ekipmanlara, hem de bu ekipmanları kullanacak personele ihtiyaç duyulmaktadır.

Teknik istihbarat çoğu zaman bilimsel istihbarat ile ayrı kategorize edilir ancak birbirine yakın ve bağlantılı konular olduğu için beraber işlemeyi tercih edeceğim. Öyleyse Bilimsel İstihbarat Nedir?

Bilimsel İstihbarat; Bu istihbarat alanı adından da anlaşılabileceği üzere rakip devletlerin sahip olduğu bilim, teknoloji ve silah alanındaki takip etmek ve bu süreç işlerken yapılacak bilgi sızdırma operasyonları ile de bilimsel araştırmalara, diğer devletlerin araştırmalarından baz alarak minimum kaynak harcaması ile yapılan silahlarla diğer devletlere karşı silah, sanayi ve teknoloji yarışını sürdürmektir.





Siber İstihbarat

Siber İstihbarat, bugün teknoloji ve bilimin geldiği noktada dikkate alındığında IoT’ler, Online Servisler, Data Center’lar vb. büyük verilerin olduğu ve sürekli işlendiği siber alanda, bu verileri hedef alan saldırılar olmuştur. Bu saldırılara karşı savunma geliştirmek amacıyla günümüz teknolojilerine ayak uydurabilmek için yeni bir istihbarat alanı olan siber istihbarat doğmuştur. Bu alana gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler fazlasıyla çok yatırım yapmaktadırlar. Ayrıca siber istihbarat alanı tüm diğer alanlara bakıldığında aralarında teknolojinin etkin ve doğru kullanılmasıyla birlikte en çok yatırım yapılan ve hızlı büyüyen istihbarat alanı olmuştur. Bu gelişme internetin ve teknolojinin olduğu ve etkin kullanıldığı tüm ülkelerde hızlıca gelişme kaydetmektedir.

Siber istihbarat üzerine daha sonra yöntemleri, teknikleri, siber dünya, siber savaşlar vb. konuları başlık alarak aynı şu anda olduğu gibi temel istihbarat serisinin işleyişi gibi bir öğrenme süreci ile bloglarımı yayınlayacağım.

Bugünlük blog yazımın sonuna gelmiş bulunmaktayız. Bu alanda kaynak çok az olduğu için kısıtlı erişimlerle bloglarımı yazabiliyorum. Ancak tüm bu başlıkları ileride örnekleriyle ve detaylarıyla işleyeceğim. Şimdilik bir sonraki yazım olan Ölçeklerine Göre İstihbarat Türleri yazısında görüşmek dileğiyle. Beklemede kalın.

Serinin beşinci bölümü olan Ölçeklerine Göre İstihbarat Türleri yazsızını okumak için tıklayınız.

Ölçeklerine Göre İstihbarat Türleri • July 18, 2022

·